Որոնել

+

Ակնարկ

Վիճակագրություն

Բուհերի թիվը` 58
Պետական բուհեր` 27
Ոչ պետական բուհեր` 31
Ուսանողների քանակը (2015-2016)` 84,600
Աղբյուր` ՀՀ Կրթության և գիտության նախարարություն, Հայաստանի վիճակագրական տարեգիրք 2016 թ.

 

2017 թ. փետրվարին հրապարակվել է Հայաստանում Բարձրագույն կրթության համակարգը ամփոփող փաստաթուղթ: Այն նկարագրում է գոյություն ունեցող իրավական դաշտը, կիրառվող քաղաքականությունը, օրենսդրական զարգացումները, ինչպես նաև տրամադրում է հիմնական վիճակագրական տվյալները:

ներածություն

Կրթական ոլորտը Հայաստանում ներկայացված է 2 տիպի ուսումնական հաստատություններով` հանրակրթական (Նախադպրոցական հաստատություն և դպրոց) և մասնագիտական (Նախնական մասնագիտական ուսումնական հաստատություն` տեխնիկական դպրոց, Միջին մասնագիտական ուսումնական հաստատություն` քոլեջ, Բարձրագույն ուսումնական հաստատություն` համալսարան, ինստիտուտ, ակադեմիա և կոնսերվատորիա): Ասպիրանտական կրթութոյւնը հասանելի է բուհերում, ինչպես նաև գիտական ինստիտուտներում: 2006թ. Հայաստանը անցավ 12-ամյա հանրակրթական համակարգին` ունենալով հետևյալ հաջորդականությունը`  տարրական դպրոց (4 տարի), միջնակարգ դպրոց (5 տարի) և ավագ դպրոց (3 տարի):

Օրենսդրություն

Բարձրագույն կրթությանն առնչվող օրենսդրական հիմնական սկզբունքները սահմանվում են 1999թ. ընդունված Կրթության մասին օրենքի և 2004թ. Ընդունված Բարձրագույն և հետբուհական մասնագիտական կրթության մասին օրենքի շրջանակներում:
Համալսարանի կամ քոլեջի կարգավիճակը որոշվում է 2001թ. հոկտեմբերին ընդունված Պետական ոչ առեվտրային կազմակերպությունների մասին օրենքով:

Ծրագրեր եվ որակավորումներ

Համաձայն Բարձրագույն և հետբուհական մասնագիտական կրթության մասին օրենքի և Կառավարության որոշման 2005-2006 թթ. ակադեմիական տարվանից ի վեր Հայաստանում ներմուծվեց երկաստիճան համակարգ (Բակալավր – 4 տարի և Մագիստրատուրա – 2 տարի): Բարձրագույն և հետբուհական մասնագիտական կրթության մասին օրենքը նախատեսում էր բարձրագույն կրթության համակարգում կրեդիտային համակարգի պարտադիր ներդրումը սկսած 2006-2007 թթ. ուսումնական տարվանից, այնուամենայնիվ, որոշ բուհերի պատրաստ չլինելու պատճառով, ՀՀ Կրթության և գիտության նախարարությունը կրեդիտային համակարգի ներդրման սկիզբը տեղափոխեց 2007-2008 թթ.:

Բարձրագույն ուսումնական հաստատություններ

Հայաստանում գործում են բուհերի հետևյալ տեսակները` 
Համալսարան` բուհ, որը տրամադրում է բարձրագույն, հետբուհական և լրացուցիչ կրթություն բնական և սոցիոլոգիական, գիտության, տեխնոլոգիայի և մշակույթի տարբեր բնագավառներում, ինչպես նաև ընձեռում է գիտական հետազոտությունների և ուսումնասիրությունների հնարավորություն: 
Ինստիտուտ` բուհ, որը իրականացնում է մասնագիտացված  և հետբուհական կրթական ծրագրեր ու գիտական հետազոտություններ մի շարք գիտական, տնտեսական և մշակութային բնագավառներում: 
Ակադեմիա (կրթական)` բուհ, որի գործունեությունը միտված է կրթության, գիտության, տեխնոլոգիայի և մշակույթի առանձին ոլորտների զարգացմանը, այն իրականացնում է ծրագրեր` նախապատրաստելով և վերապատրաստելով առանձին ոլորտների որակյալ մասնագետներ: 
Կոնսերվատորիա` բուհ, որը զբաղվում է երաշժտության բնագավառում մասնագետների պատրաստմամբ` տրամադրելով որակավորման զարգացում և հետբուհական ակադեմիական ծրագրեր:

Բարձրագույն կրթության կառավարում

Հիմնական արտաքին շահառուն, որն ունի պաշտոնական իշխանություն և ազդեցություն հայկական բարձրագույն կրթության ոլորտում ՀՀ Կրթության և գիտության նախարարությունն է, որը կրթության լիազորված պետական մարմին է և պատասխանատու է բարձրագույն կրթության պետական քաղաքականության/ռազմավարության մշակման և իրականացման համար:
Ներկայումս կարևորագույն որոշումների կայացումը մեծապես վերապահված է բուհերին: Նրանք ինքնուրույն են գործունեության հիմնական ոլորտները որոշելիս, բյուջետը սահմանելիս, ուսումնական ծրագրեր և ուսուցման մեթոդներ ընդունելիս: Ռեկտորներն ու դեկանները այժմ ընտրվում են յուրաքանչյուր հաստատության ակադեմիական հանրության կողմից: 
Լիցենզավորման և հավատարմագրման ծառայությունը` ԿԳՆ-ի կողմից հաստատված միակ միջանկյալ մարմինը, որը գործում է կենտրոնական հավատարմագրման համակարգում, և «Մասնագիտական կրթության որակի ապահովման ազգային կենտրոն» (ՈԱԱԿ) հիմնադրամը` հաստատված 2008թ. դեկտմեբերի 28-ին որպես անկախ հիմնադրամ` ուղղված մասնագիտական կրթության որակի ապահովմանը, դասվում են այն հաստատությունների թվում, որոնք պատասխանատու են բարձրագույն կրթական համակարգի կազմակերպման և կառավարման համար:
Բարձրագույն կրթական համակարգում կան նաև երկու գլխավոր ներկայացուցչական մարմիններ` պետական բուհերի Ռեկտորների խորհուրդը և մասնավոր բուհերի Ռեկտորների խորհուրդը, որոնք նախարարության խորհրդակցական մարմիններն են:

Որակի ապահովում

Բուհերի որակի ապահովման արտաքին վերանայումը իրականացնում է «Մասնագիտական կրթության որակի ապահովման ազգային կենտրոն» (ՈԱԱԿ) հիմնադրամը` անկախ հիմնադրամ հաստատված 2008թ. դեկտմեբերի 28-ին և ուղղված մասնագիտական կրթության որակի ապահովմանը: ՈԱԱԿ-ն հիմնադրվել է և սուբսիդավորվում է Հայաստանի Կառավարության կողմից և նախագծված է ֆինանսավորվելու ձեռնարկատիրական նախաձեռնությունների միջոցով: Այն կառավարվում է շահառուների խորհրդի կողմից և անկախ է ԿԳՆ-ից և այն հաստատություններից, որոնք գործում են բարձրագույն կրթական մակարդակում: Կենտրոնի նպատակներից են հավատարմագրել կրթական ծրագրերի որակը և տրամադրել որոշումը ԿԳՆ-ին պետական հավատարմագրման համար, իրականացնել բուհի ակադեմիական աուդիտ, գնահատել և հավատարմագրել բուհերին, տրամադրել որոշումը ԿԳՆ-ին բուհերի պետական հավատարմագրման համար,  ինչպես նաև գնահատել բուհերի որակի ապահովման համակարգերը և տրամադրել առաջարկություններ և այլն:
Համալսարանները իրենք են զբաղվում որակի ապահովման ներքին մեխանիզմների մշակմամբ: Նրանք դառնում են ավելի ինքնաճանաչողական և վերլուծական, վերհանում են իրենց ուժեղ և թույլ կողմերը և զգում են պարբերական գնահատման միջոցով կատարելագործման մշակույթի զարգացման անհրաժեշտությունը: